Kolesterol Nedir?

Kolesterol, vücudunuzun tüm hücrelerinde bulunan mum gibi yağa benzer bir maddedir.

Vücudunuz hormon, D vitamini ve yiyecekleri sindirmeniz yardımcı maddeleri üretmek için kolesterole ihtiyaç duyar. Vücudunuz ihtiyaç duyduğu kolesterolü kendi üretir. Ancak, yediğiniz bazı yiyeceklerde de kolesterol bulunur.

Kolesterol kan dolaşımınızda lipoprotein adı verilen küçük paketlerle hareket eder. Paketler içerde yağlardan (lipit) dışarda da proteinlerden oluşur. İki çeşit lipoprotein kolesterolü vücudunuzda taşır: Düşük yoğunluklu lipoprotein ve yüksek yoğunluklu lipoprotein. İki türden sağlıklı seviyelerde lipoproteine sahip olmak önemlidir. Düşük yoğunluklu kolesterol ‘kötü’ kolesterol olarak adlandırılır. Yüksek düşük yoğunluklu lipoprotein seviyesi arterlerinizde kolesterol birikmesine yol açabilir.

Arterler kalbinizden vücudunuza kan taşıyan kan damarlarıdır

Yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterolü bazen ‘iyi’ kolesterol olarak adlandırılır. Çünkü vücudunuzun diğer kısımlarından kolesterolü tekrar karaciğerinize taşır. Karaciğerinizi kolesterolü vücudunuzdan çıkarır.

Yüksek Kolesterol Nedir?

Yüksek kolesterol kanınızda çok fazla kolesterol olması durumudur. Kendi kendine, hastalığın  herhangi bir işareti ya da göstergesi yoktur. Bu yüzden çoğu insan kolesterol seviyelerinin çok yüksek olduğunu bilmez. Yüksek kolesterolü olan insanların koroner kalp hastalığına, koroner arter hastalığı olarak da bilinir,  sahip olma şansları yüksektir. (Bu makalede, ‘kalp hastalığı’ terimi koroner kalp hastalığını ifade eder.)

Düşük yoğunluklu kolesterol kanınızda ne kadar yüksekse, kalp hastası olma şansınız yüksektir. Koroner kalp hastalığı koroner (kalp) damarlarınız içinde plağın birikmesi olayıdır. Plak kolesterol, yağ ve kanda bulunan diğer maddelerden oluşur. Plak arterlerde biriktiği zaman, bu olaya damar tıkanıklığı denir.

Yüksek Kolesterole Ne Sebep Olur?

Yüksek kolesterol ya da kanda kolesterol fazlalığı, kandaki yağ oranının normalden yüksek olması ya da kan yağlarının oranlarında ve düzeylerinde değişiklik olarak da bilinir. Koroner kalp hastalığına için büyük bir faktör, kalp krizine neden ve kan yağı seviyelerinde azalma kardiyovasküler riskinde azalmadır.

Yüksek seviyede düşük yoğunluklu lipoprotein arterlerde kolesterol birikmesine neden olur, bu esnada yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterolü karaciğere vücuttan çıkarması için taşır. Kolesterol birikmesi damar tıkanıklığı adı verilen arterleri daraltma sürecini oluşturur ki bu süreçte plaklar kan akışı kısıtlamasını şekillendirir ve neden olur. İki tür neden yüksek kolesterol seviyesine yol açar- değiştirilebilir ve değiştirilemez risk faktörleri. İki büyük risk faktörleri büyük ölçüde değiştirilebilir, onları değiştirmek için bir şey yapılabilir.

  • Diyet
  • Egzersiz ve ağırlık

Beslenmede yağ alımını özellikle yağ içeren yiyecekleri sınırlamak kolesterol seviyelerini yönetmeye yardımcı olur. Yağ içeren yiyecekler:

  • Kolesterol ( hayvanlardan elde edilen yiyecekler, yumurta sarısı, et ve peynir gibi)
  • Doymuş yağ ( bazı etlerde, süt ürünlerinde, çikolatada, pişmiş ürünlerde ve bol yağda kızartılmış ve işlenmiş ürünlerde bulunur)
  • Trans yağlar ( bazı kızartılmış ve işlenmiş yiyeceklerde bulunur)

Fazla kilolu ya da obez olmak yüksek seviye düşük yoğunluklu lipoprotein seviyelerine neden olabilir bu yüzden egzersiz yapmak bu risk faktörünün üstesinden gelmeye yardımcı olur. Yağ oranı yüksekliğinin temel sebepleri genetiktir, çok yüksek düşük yoğunluklu liporpoteinseviyeleri  aileden gelen kandaki kolesterol fazlalığında görülür. Aileden geçen diğer genetik koşullar: aileden gelen kandaki yağ oranı fazlalığı aileden gelen dysbetalipoproteinemia ve aileden gelenhypertriglyceridemia(kanda trigliserid seviyesinin aşırıyükselişi). Anormal kolesterol seviyeleri aşağıdakilerle ikinci dereceli olabilir:

  • Diyabet
  • Karaciğer ya da böbrek hastalıkları
  • Polikistikoversendromu
  • Hamilelik ve kadınlık hormonlarında artışa sebep diğer durumlar
  • Hipotiroidi
  • Düşük yoğunluklu lipoprotein kolesterolünü arttıran ve yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterolünü azaltan ilaçlar. (progesteron, anaboliksteroidler ve kortikosteroidler)

Yüksek Kolesterolün Tehlikeleri

Çok fazla kolesterole sahip olduğunuzda, sağlığınız için tehlikeli olabilir. Düşük yoğunluklu lipoprotein seviyeleri yüksek olduğunda kolesterol arterlerin duvarlarında depolanır ve plak adı verilen sert bir madde oluşturur. Zamanla plak arterlerin daralmasına neden olur, kan akışını düşürür ve damar tıkanıklığı denen bir hastalığa yol açar ya da arterleri sertleştirir.

Damar tıkanıklığı koroner arterleri etkilediği zaman ( kalbin kaslarını sağlayan kan damarları), hastalığa koroner kalp hastalığı denir, kişiyi kalp krizi geçirme riskine sokar. Damar tıkanıklığı beyni destekleyen kan damarlarını etkilediğinde beyi damarı hastalığı denen hastalık ortaya çıkar bu da kişiyi felç geçirme riskine sokar.

Damar tıkanıklığı böbrek ve bağırsakları içerendiğer hayati organlara kan akışını bloke edebilir. Bu yüzden bir genç olarak kolesterol seviyelerine dikkat etmeye başlamak önemlidir – gelecekte ciddi sağlık problemlerini engelleyebilir ya da geciktirebilir.

Kolesterol Seviyelerini Ne Etkiler?

Birçok şey kolesterol seviyelerini etkileyebilir, bunlar:

  • Yediğiniz yiyecekler. Çok fazla doymuş yağ, trans yağ ve kolesterol yemek kolesterolünüzü yükseltebilir.
  • Fazla kilolu olmak. Bu yüksek yoğunluklu lipoprotein (‘iyi’) kolesterolü düşürebilir.
  • Hareketsiz olmak. Egzersiz yapmamak yüksek yoğunluklu lipoprotein (‘iyi) kolesterolü düşürebilir.
  • Yaş. Kolesterol 20. yaştan sonra artmaya başlar.
  • Aile geçmişi. Eğer aile üyeleri yüksek kolesterole sahip ya da sahiptiler ise, siz de sahip olabilirsiniz.

Aterom ve Kardivasküler Hastalıklar Nedir?

Ateromun parçaları küçük yağlı yumrular gibidir, kan damarlarının (arterlerin) duvarları içinde gelişir. Ateroma ayrıca damar tıkanıklığı ve arterlerin sertleşmesi olarak bilinir. Ateroma parçaları genelllikleateroma plakları olarak bilinir.

Aylar ya da yıllar boyunca, aterom parçaları daha geniş ve kalın olabilir. Bu yüzden zamanla, bir aterom parçası bir arteri daha dar yapabilir. Bu arter boyunca kan akışını düşürebilir. Örneğin, aterom ile kalp (koroner) arterlerinin daralması anginaya (göğüs ağrısı) nedenidir.

Bazen, bir kan pıhtısı (tromboz) bir aterom parçası üzerinde oluşur ve kan akışını tamamen bloke eder. Etkilenen artere bağlı olarak, bu kalp krizine, felce ya da diğer önemli problemlere neden olabilir.

Kardiyovasküler hastalıklar kalp (kalp kası) ya da kan damarları (damar)  hastalığıdır. Ancak, pratikte, doktorlar kardiyovasküler hastalık terimini kullandıklarında genelde ateromun neden olduğu  kalp ya da damar hastalıklarını demek isterler.

Özetle, ateromun neden olduğu kardiyovasküler hastalıklar anginayı, kalp krizini, felci, geçici istemik atağa,( bazen mini felç denen)  ve çevresel atardamar hastalıklarını içerir. Birleşik Krallık ’ta  kardiyovasküler hastalıklar kötü sağlığın ve ölümün en büyük nedenidir.

Kolesterolümü ve Kalp Hastalığı Riskimi Nasıl Düşürebilirim?

Birkaç basit değişiklik kolesterolünüzü ve kalp hastalığı riskinizi düşürmeye yardımcı olabilir:

  • Düşük kolesterollü yiyecekler yiyin. Amerikan Kalp Derneği günlük ortalama kolesterol alımınızı 300 miligramdan daha az indirgemeyi önerir. Eğer zaten bir kalp hastalığınız varsa, günlük alımınızı 200 miligramdan daha aza indirmelisiniz. Beslenmenizde kolesterolünüzü önemli ölçüde yüksek ölçüde doymuş yağlardan ve yüksek ölçüde besinsel kolesterolden kaçınarak azaltabilirsiniz.
  • Sigarayı bırakmak. Sigara içmek yüksek yoğunluklu lipoprotein (‘iyi’) kolesterolü düşürür. Bu yön sigara içmeyi bırakırsanız tersine dönebilir.
  • Egzersiz bazı insanlarda yüksek yoğunluklu lipoproteini arttırır. Ölçülü yoğunluktaki egzersizler bile, eğer günlük yapılırsa, kiloyu, diyabeti ve yüksek tansiyonu (hepsi kalp hastalığı için risk faktörü) kontrol etmeye yardımcı olabilir.
  • Doktorunuzun yazdığı ilaçları kullanın. Bazen beslenmenizde değişiklik yapmanız ya da egzersizleri arttırmanız kolesterolü düşürmekte yeterli olmaz. Ayrıca kolesterol düşürücü bir ilaç almanız gerekebilir.

Yüksek Kolesterol Nasıl Tedavi Edilir?

Kolesterolü düşürmekteki amaç düşük yoğunluklu liporpoteini düşürüp yüksek yoğunluklu lipoproteini arttırmaktır. Kolesterolü düşürmede iki temel yol vardır: kalp dostu yiyecekler yemek ve kolesterol düşürücü ilaçlar kullanmak.

Doktorlar düşük yoğunluklu lipoproteini düşürmede hedeflerinizi gelecek 10 yıl içinde kalp problemine sahip olma ya da felç geçirme şansına bağlı olarak belirler. Bu riski belirlemek için, doktorunuz birkaç faktörü düşünecektir. Onlar:

  • Kolesterol seviyeniz
  • Yaşınız
  • Sigara içme alışkanlıklarınız
  • Tansiyonunuz
  • Tansiyon ilaçları kullanımınız

Doktorunuz ayrıca kalp hastalığı ya da diyabet olup olmamanızı da düşünecektir.

Riskiniz bir kere bilindiğinde, siz ve doktorunuz kanınızda sağlıklı seviyede kolesterolü elde etmek ve deva ettirmek için bir strateji belirlersiniz. Bu strateji sağlıklı yaşam seçimleri üzerinde yoğunlaşır. Ama bu ayrıca kolesterolünüzü düşürecek ilaçları almanızı da içerebilir.

Kalp hastalığı için risktesiniz ve ilaca ihtiyacınız varsa, doktorunuz kolesterolünüzün %30-50

civarında düşmesini isteyecektir.

Kolesterol Testleri ve Teşhisleri

Yüksek kolesterol sadece kan testiyle teşhis edilebilir. Doktorun yönergeleri 20 yaşın üstündeki herkesin 5 yılda bir kolesterol seviyelerini kontrol ettirmelerini ifade eder.

Kolesterol testi, kan testinden  düşük yoğunluklu lipoprotein kolesterolü için tam değer okunması için bir süre, 9 ila 12 saat boyunca yiyecek, içecek ya da hap olmadan, aç kaldıktan sonra yapılır. Tarama ayrıca toplam kolesterol, yüksek yoğunluklu kolesterol ve trigliserit seviyelerini hakkında bilgi verir.

Bireysel kalp krizi riskini belirlemeye yardımcı kolesterol seviyeleri şöyledir:

Düşük yoğunluklu kolesterol

  • Maksimum: 100 mg/dL den daha az
  • Maksimuma yakın: 100-129 mg/dL arası
  • Sınır yüksekliği: 130- 159 mg/dL arası
  • Yüksek: 160-159 mg/dL arası
  • Çok yüksek: 190 mg/dL ve üstü

Yönlendirme lipit profilinde diğer önlemleri sergiler:

Toplam kolesterol

  • İstenen: 200 mg/dL den az
  • Sınır yüksekliği: 200-239 mg/dL arası
  • Yüksek: 240 mg/dL ve üstü

Yüksek yoğunluklu kolesterol

  • Düşük: 40 mg/dL altı
  • Yüksek: 60 mg/dL üstü

, , ,

Yorum yapılmamış.

Bir cevap yazın

Sağlıkansiklopedi.com 2018

0 Paylaşımlar
Paylaş
Tweetle
Pin